Từ Panda Express đến “Google của Nga”: Vì sao ngày càng nhiều tỷ phú bước ra từ ngành Toán ứng dụng?

Trong nhiều năm, Toán ứng dụng thường bị xem là một ngành học khó, nặng lý thuyết và ít cơ hội nghề nghiệp hấp dẫn. Không ít phụ huynh và học sinh từng đặt câu hỏi: học Toán ứng dụng rồi sẽ làm gì? Tuy nhiên, thực tế của nền kinh tế số hiện đại đang cho thấy điều hoàn toàn ngược lại. Ngày càng nhiều tỷ phú công nghệ, doanh nhân nổi tiếng và những người có sức ảnh hưởng lớn trên thế giới lại xuất thân từ ngành học Toán ứng dụng.

Từ trí tuệ nhân tạo, công nghệ tìm kiếm, an ninh mạng cho đến game mobile hay thương mại điện tử, dấu ấn của toán ứng dụng hiện diện ở hầu hết các ngành công nghệ có giá trị hàng tỷ USD hiện nay.

Một trong những ví dụ tiêu biểu là Andrew Cherng và Peggy Cherng – hai nhà đồng sáng lập Panda Express, chuỗi thức ăn nhanh Trung Hoa lớn nhất nước Mỹ. Theo Forbes, Andrew Cherng có bằng thạc sĩ Toán ứng dụng, được Forbes xếp vào danh sách tỷ phú Mỹ nhiều năm liên tiếp. Peggy Cherng, vợ ông, học Toán ứng dụng tại Oregon State University là một trong những nữ doanh nhân giàu và có ảnh hưởng nhất tại Mỹ. Chính tư duy phân tích và tối ưu hệ thống đã giúp họ xây dựng Panda Express thành đế chế fast food với hàng nghìn cửa hàng trên toàn cầu. Peggy Cherng từng đưa các mô hình quản trị dữ liệu, tiêu chuẩn hóa vận hành và tư duy kỹ thuật vào ngành nhà hàng từ rất sớm – điều hiếm thấy trong lĩnh vực ẩm thực thời điểm đó.

Andrew Cherng và Peggy Cherng – Hai nhà đồng sáng lập Panda Express

Không chỉ trong lĩnh vực kinh doanh thực phẩm, Toán ứng dụng còn xuất hiện ở trung tâm của ngành công nghệ Internet toàn cầu. Arkady Volozh – nhà sáng lập Yandex, công cụ tìm kiếm lớn nhất Nga – có bằng Toán ứng dụng trước khi xây dựng “Google của Nga” thành tập đoàn công nghệ niêm yết trên Nasdaq. Điều này không khó hiểu. Đằng sau mỗi search engine hiện đại là hàng loạt bài toán về thuật toán, xác suất thống kê, machine learning và xử lý dữ liệu quy mô lớn – tất cả đều là những thành phần cốt lõi của Toán ứng dụng.

Arkady Volozh – Tỷ phú công nghệ Nga

Không chỉ Internet hay thương mại điện tử, làn sóng AI hiện nay cũng có nền móng sâu sắc từ toán học. Trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và an ninh mạng, nền tảng toán học càng đóng vai trò quan trọng hơn. Tom Leighton – đồng sáng lập Akamai, công ty hạ tầng Internet và cybersecurity hàng đầu thế giới – từng là giáo sư Toán ứng dụng tại MIT. Trong khi đó, Chetan Dube, nhà sáng lập công ty AI IPsoft/Amelia, cũng xuất thân là giáo sư Toán ứng dụng tại Đại học New York trước khi trở thành doanh nhân công nghệ tỷ đô. Điều này cho thấy AI hiện đại không chỉ là lập trình, mà sâu xa hơn là khả năng mô hình hóa, tối ưu hóa và xử lý dữ liệu – những năng lực cốt lõi mà Toán ứng dụng đào tạo. Rất nhiều công nghệ hiện đại như: AI tạo sinh, recommendation systems, phân tích dữ liệu, tối ưu logistics, giao dịch tài chính thuật toán, nhận diện hình ảnh, cybersecurity đều dựa trên xác suất thống kê, tối ưu hóa và mô hình hóa toán học. Nói cách khác, AI hiện đại không thể tồn tại nếu thiếu nền tảng Toán ứng dụng.

Ngay cả ngành công nghiệp game trị giá hàng trăm tỷ USD cũng cần tư duy toán học ở mức cao. Igor Bukhman – đồng sáng lập Playrix, một trong những hãng game mobile lớn nhất thế giới đứng sau nhiều trò chơi di động nổi tiếng toàn cầu – cũng học Toán ứng dụng. Ngày nay, phát triển game không chỉ đơn thuần là thiết kế đồ họa hay kể chuyện. Đằng sau mỗi trò chơi là hệ thống AI, mô hình doanh thu, phân tích hành vi người dùng, tối ưu trải nghiệm và xử lý dữ liệu thời gian thực. Những công việc này đều đòi hỏi khả năng tư duy định lượng rất mạnh.

Igor Bukhman – Đồng sáng lập Playrix, tỷ phú game mobile

Một nhân vật khác thường được nhắc đến như minh chứng cho giá trị của Toán ứng dụng là Jeffrey R. Immelt – cựu CEO của General Electric (GE), một trong những tập đoàn công nghiệp lớn và lâu đời nhất thế giới. Theo CNBC, Immelt học ngành Toán ứng dụng tại Đại học Dartmouth trước khi lấy MBA tại Harvard Business School. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là chính Immelt từng thừa nhận bằng toán học mới là nền tảng hữu ích nhất trong sự nghiệp điều hành của ông. Ông nói: “I use my math major every day – I don’t use the MBA quite as much.” Theo Immelt, tư duy toán học giúp ông nhìn mọi vấn đề như một bài toán cần được giải quyết, từ quản trị doanh nghiệp, chiến lược công nghệ cho đến vận hành hệ thống công nghiệp quy mô toàn cầu. Trong bối cảnh GE chuyển mạnh sang công nghệ số và “industrial internet”, nền tảng Toán ứng dụng càng cho thấy giá trị đặc biệt của nó trong việc lãnh đạo các tập đoàn công nghệ – công nghiệp hiện đại.

Jeffrey R. Immelt – Cựu CEO của General Electric, một trong những tập đoàn công nghiệp lớn và lâu đời nhất thế giới.

Một ví dụ đặc biệt gây chú ý là Bill Gates – nhà đồng sáng lập Microsoft và nhiều năm liền là người giàu nhất thế giới. Theo Mic dẫn dữ liệu từ Forbes năm 2017, Bill Gates ban đầu theo học chương trình tiền luật (pre-law) tại Harvard, nhưng sau đó chuyển sang Toán ứng dụng trước khi rời đại học năm 1975 để thành lập Microsoft. Điều này cho thấy một xu hướng rất rõ: những ngành đào tạo khả năng phân tích logic, xử lý dữ liệu và tư duy hệ thống đang xuất hiện ngày càng nhiều trong hồ sơ của các tỷ phú và nhà lãnh đạo toàn cầu. Việc Bill Gates chuyển từ luật sang Toán ứng dụng trước khi xây dựng Microsoft cũng phản ánh phần nào vai trò ngày càng lớn của tư duy toán học trong cuộc cách mạng công nghệ hiện đại.

Bill Gates – Nhà đồng sáng lập Microsoft và nhiều năm liền là người giàu nhất thế giới.

Điểm đáng chú ý là phần lớn các ngành tăng trưởng nhanh nhất hiện nay như AI, Data Science, Fintech, Quantitative Finance, Robotics hay Cybersecurity đều dựa trên nền tảng toán học. Khi thế giới bước vào kỷ nguyên dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo, thế giới cần những người có khả năng: mô hình hóa vấn đề, tư duy logic, xử lý dữ liệu, xây dựng thuật toán, tối ưu hệ thống phức tạp. Đó chính là năng lực cốt lõi mà Toán ứng dụng đào tạo.

Khác với quan niệm cũ rằng học toán chủ yếu để đi dạy hoặc nghiên cứu, sinh viên Toán ứng dụng hiện nay có thể tham gia vào rất nhiều lĩnh vực có thu nhập cao và tính toàn cầu. Ngày nay, sinh viên Toán ứng dụng có thể bước vào rất nhiều lĩnh vực: AI, Data Science, Fintech, Quantitative Finance, Logistics, Cybersecurity, Game, Big Tech, Semiconductor, Robotics, Phân tích kinh doanh. Họ có thể trở thành chuyên gia dữ liệu, kỹ sư AI, nhà phân tích tài chính định lượng, chuyên gia tối ưu logistics, kỹ sư machine learning hoặc nhà sáng lập startup công nghệ. Nhiều tập đoàn công nghệ lớn hiện tuyển dụng mạnh các vị trí liên quan đến toán học tính toán và khoa học dữ liệu hơn bao giờ hết.

Dĩ nhiên, Toán ứng dụng không phải là con đường dễ dàng. Đây là ngành học đòi hỏi tư duy sâu, khả năng tự học và tính kỷ luật cao. Nhưng chính vì khó nên ngành này tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững. Trong bối cảnh AI có thể thay thế nhiều công việc lặp lại thì khả năng xây dựng mô hình, hiểu bản chất hệ thống, suy luận logic, phát triển thuật toán, giải quyết vấn đề phức tạp sẽ càng trở nên có giá trị hơn bao giờ hết.

Có lẽ đó là lý do vì sao từ Panda Express đến Yandex, từ AI đến game mobile, ngày càng nhiều người thành công nhất thế giới lại có chung một điểm khởi đầu: Toán ứng dụng.